Monday, February 6, 2017

Juhudi Binafsi na Ndoto ya Mafanikio: Chachu ya Ufaulu wa Wanafunzi 10 Bora Matokeo ya Kidato cha Nne 2016



                                               Picha na Mwandishi wa Makala haya

Shule nyingi za serikali hususani za kata, zinafahamika kwa kukosa miundombinu rafiki ya kufundishia na kujifunzia.  Katika kutatua changamoto hii, zipo juhudi kadhaa ambazo zimefanyika ikiwa ni pamoja na kuanzisha kampeni ya kuhakikisha kila shule inakuwa na madawati ya kutosha. Hata hivyo, wakati kampeni hii ikiendelea, kuna baadhi ya shule zimeripotiwa kupungukiwa na madarasa ya kujifunzia. 

Kwa upande mwingine, shule zinazomilikiwa na watu binafsi, nyingi zinafahamika kuwa na mazingira bora ya kufundishia na kujifunzia. Sambamba na hilo, shule hizi zimekuwa makini kuhakikisha wanafunzi wanaosajiliwa ni wale wenye uwezo mzuri darasani. Hili huhakikishwa kwa kuwachuja wanafunzi kila wanapomaliza kidato kimoja au muhula. Hii ina maana kuwa, vijana wanaofikia kufanya mtihani wa kidato cha nne au cha pili ni wale waliojihakikishia kufanya vizuri. 

Matokeo ya kidato cha Nne kwa mwaka 2016 yaliyotangazwa Januari 31 mwaka huu, yanaonesha shule binafsi zimefanya vizuri Zaidi kuliko shule za serikali. Kuthibitisha hili, shule 10 bora za kwanza zote zimetoka miongoni mwa shule binafsi. Pia, wanafunzi 10 wa kwanza wametoka katika shule hizi. 

Katika nyakati tofauti, baadhi ya vijana waliofanya vizuri katika mtihani huu walizungumza na kuweka bayana siri ya mafanikio yao. Wengi wetu tunaweza kuishia kusema mafanikio ya shule hizi yanatokana na ukweli kuwa miundo mbinu ya shule hizi ni rafiki pamoja na malipo mazuri kwa walimu. Kuna zaidi ya mambo haya.  Sifa binafsi za mwanafunzi ni miongoni mwa chachu za mafaniko yao. 

Alfred Shauri ni mmoja wa wanafunzi waliopata fursa ya kuweka bayana siri ya mafaniko yake kielimu. Huyu ndiye mwanafunzi (wa shule ya Sekondari ya Feza Boys) aliyefanya vizuri zaidi kuliko wanafunzi wengine wote aliofanya nao mtihani wa kidato cha Nne mwaka 2016.
Shauri anasema, pamoja na miundombinu mizuri ya kujifunzia katika shule yake, juhudi binafsi zimechangia kufikia mafanikio aliyoyapata katika elimu. Akinukuliwa na gazeti la Mwananchi la Februari 1 2017, Shauri alisema;

“Licha ya Feza kuwa shule nzuri na ninayoipenda tangu nikiwa mdogo, lakini hilo halikutosha kunifanya nifaulu, zaidi ya kuweka juhudi na kuamini kuwa ninatakiwa niunge mkono juhudi za walimu  kwa kusoma kwa bidi ili kufaulu”

Mbali na kuelewa kuwa alipaswa kujibidisha katika ujifunzaji, Shauri anaonesha kutambua umuhimu wa kuwa na ndoto ya mafanikio. Aliamini kwa kuweka juhudi atafikia ndoto yake ya kufaulu. Hatimaye ndoto aliyoiishi, ameitimiza kwa kuwa mwanafunzi bora kabisa kwenye matokeo ya Kidato cha Nne 2016. 

Juhudi pamoja na kuwa na ndoto ya mafanikio zimetajwa pia na wanafunzi wenngine kama sehemu ya mambo yaliyochangia kufaulu kwao. Cynthia Mchechu ni mwanafunzi aliyeshika nafasi ya pili kutoka shule ya sekondari ya St Francis ya Mbeya. Mwanafunzi huyu anajivunia kutimiza ndoto yake ya kufaulu vizuri katika masomo yake. Hata hivyo, Cynthia aliweka bayana kuwa, njia pekee ya kufanikisha ndoto yake imekuwa ni kufanyia kazi alichokiamini (ndoto yake ya mafanikio) na hatimaye ikawa kweli. 

Kuwa na ndoto ya kuifikia si jambo geni linapokuja suala la mafanikio. Hii ni mbinu inayotajwa kuwa mhimili na kiini cha mafanikio ya kila anayehitaji kufanikiwa. Mifano ipo mingi sana. kuthibitisha hili, mwandishi wa Kitabu cha "It only Takes A  Minute to Change Your Life" Willie Jolley anasisitiza umuhimu wa kuwa na ndoto ya kuifikia, kuiamini na kuitekeleza. Katika kitabu chake, anatoa mifano ya watu wengi sana waliofanikiwa kuweka ndoto zao na kuzifikia, na sasa wana mafaniko ya kupigiwa mfano.

Uwezo wa kujituma kwa bidii ni tabia inayoongozwa kwa kiasi kikubwa na ndoto ya mafaniko aliyonayo mtu. Kujituma ni kiashiria cha kuikubali ndoto yako, kuiamini na kuifanya kuwa kweli.
Wanafunzi wetu wana ndoto wanazoziamini na wanazohitaji kuzitimiza? Ndoto zao zitatimia kwa kukaa darasani bila kufanya lolote wakimsikiliza mwalimu anavyotoa taarifa ya aliyoyajifunza?Walimu wanawasadia wanafunzi kuwa na ndoto, kuzikubali na kisha kuzifanya kuwa kweli?. 

Dhana ya kujituma kwa bidii kama msingi wa mafanikio haitawezekana kwa wanafunzi walio na mtazamo wa kukaa darasani na kusikiliza mawaidha kutoka kwa mwalimu.  Kwa aina hii ya ujifunzaji, si rahisi kupata wanafunzi wanaoweza kupata ndoto watakazoziamini, kuzikubali na kuzifanya zikawa kweli. 

Tusibaki tunalaumu mazingira magumu ya ufundishaji na ujifunzaji. Ikiwa walimu wanaweza kupata mahali pa kujifunzia na kupata maarifa ya kwenda kuwasilisha darasani, ninaamini inawezekana vyanzo hivi vikasogezwa kwa wanafunzi ili wajitafutie maarifa wao wenyewe chini ya muongozo wa mwalimu wao. 

Akina Shauri na wenzake hawakuridhika na mazingira bora ya shule zao, walitambua umuhimu wa kujituma kukamilisha ndoto zao walizozikubali na kuziamini. Vivyo hivyo, wanafunzi mnaosoma shule za kata, msikatishwe tamaa na mazingira ya shule, weka juhudi, ipate ndoto yako, ikubali, iamini na ifanye iwe kweli kwa kuweka juhudi. 

Kwa mwanafunzi, juhudi ya kwanza kabisa ni kushiriki kikamilifu kwenye ujifunzaji wako. Shiriki kujifunza kwa bidii yale unayopaswa kujifunza. Si utaratibu mzuri kwa mwalimu kujifunza na kisha kuleta darasani yale aliyojifunza na kuyawasilisha kwa wanafunzi. 

Wanafunzi jifunzeni kujifunza. Walimu mna kila wajibu ya kuacha utamaduni wa kuwasilisha yale mnayojifunza kwa wanafunzi. Badala yake, waongozeni wanafunzi wajifunze yale wanayopaswa kujifunza. Tutafute namna tunavyoweza kuwapatia vyonzo vya maarifa mnavyovitumia ninyi kujifunzia. Shukrani kwa ukuaji wa TEHAMA, hii ni moja ya nyenzo muhimu ya kufanikisha hili. 

Tumieni ufundishaji wa Kiudadisi unaomtaka mwanafunzi kujifunza kwa kuweka juhudi ya kupata maarifa kwa kuuliza maswali, kuchunguza, kudadisi, kuwa mbunifu n.k. Hii ni hatua ya awali kabisa ikiwa tuna nia ya dhati ya kuboresha elimu Tanzania. Angalao wanafunzi wabadili fikra zao kuhusu namna wanavyopaswa kujifunza. Uhitaji wa kitu ndio chanzo na chachu ya juhudi ya kukipata kitu hicho. 

Ikiwa tunahitaji wanafunzi wa kaliba ya akina Alfred shauri au Cyntia Mchechu na wengine, basi tuhimize ujifunzaji unaochochea wanafunzi kujituma, kuwa wabunifu na wadadisi. Tuungane pamoja kuhakikisha wawezeshaji wetu wanabadilika na kutumia "INquiry Based Learning Approach" wakati wa kufundishia na kujifunzia.




Saturday, January 21, 2017

Uwezo wa Kujiajiri na Kuajirika Una Uhusiano na Namna za Ujifunzaji: Wanafunzi Wanahitaji Ujifunzaji Unaochochea Udadisi.





 Picha Kutoka kwenye Video ya Wanafunzi wa Shule Wildwood IB World Magnet wakitumia mfumo wa ujifunzaji wa Udadisi. Video hii unaweza kuitazama hapa.

Kati mwaka 2005 hadi 2007, Tanzania ilibadili mitaala kutoka kwenye mtazamo wa Mwalimu kama chanzo cha maarifa hadi ile ya Mwanafunzi kama kiichi na chanzo cha ujifunzaji wake. Mabadiliko haya yalihusisha shule za msingi, sekondari na Vyuo vya Ualimu.  

Mabadiliko ya mitaala yalilenga kuandaa wahitimu watakaoweza kukabiliana na soko la ajira, kuweza kujiajiri, kuajirika, kuendana kasi ya mabadiliko ya kiteknolojia, kiuchumi na kijamii ikiwa ni pamoja na kukabiliana na kutatua changamoto zinazokabili jamii zinazowazunguka. Kwa bahati mbaya sana, haijakuwa wazi kama kumekuwa na mabadiliko yoyote ya mitaala kwenye elimu ya Juu. Pengine hali hii inaweza kuchangiwa na ukweli kuwa, mitaala ya vyuo vikuu bado haijaunganishwa pamoja.

Hata hivyo, Tafiti nyingi zilizofanyika nchini Tanzania, zinaonesha kuwa, mitaala hiyo haijaweza kutekelezeka kwa kiwango kilichokusudiwa. Tafiti nyingi zinaonesha kuwa, walimu hawana uelwa wa kutosha wa mitaala hii. Upungufu wa uelewa unaelezwa haswa upo kwenye namna wanavyopaswa kuitafsiri mitaala hii. Changamoto kubwa nyingine ni uhaba wa rasilimali watu na vitu kama vile vitabu vya kutosha, samani na madarasa.

Aina ya ufundishaji unaotumiwa kwa sasa nchini Tanzania, hususani kwa shule nyingi za serikali, ni ule wa mwalimu kufaulisha maarifa kwa wanafunzi. Ujifunzaji ni ule wa kukariri na upimaji wa mwanafunzi ni ule wa kuangalia ni kwa kiasi gani mwanfunzi anakumbuka yale aliyojifunza. Mwanafunzi anapewa nafasi ndogo sana ya kushiriki kwenye ujifunzaji wake mwenyewe. 

Madarasa yamekuwa kama vyumba vya mahubiri. Mwalimu anaingia darasani, anaeleza kile kilichomleta. Akimaliza, anaondoka, anakuja mwalimu mwingine, naye anafanya vivyo hivyo. Wakati wote, wanafunzi wanakuwa wamekaa, wanamsikiliza mwalimu, wanachukua nukuu. Wasipoulizwa maswali, wao ni nadra sana kuuliza. Uzoefu unaonesha, wanafunzi hawapendi hata kuuliza maswali. 

Katika hali hii, ni ukweli usio na shaka kuwa,  mfumo huu haumuandai mwanafunzi kuwa mbunifu, mvumbuzi wala mdadisi. Ni vigumu sana kutegemea mwanafunzi wa aina hii kuleta ushindani unaokusudiwa kwenye soko la ajira, kutatua changamono zake na za jamii, kuendana na mahitaji yanayokuwa kwa kasi ya kiteknolojia na kiuchumi. Tusitegemee kamwe vijana wa aina hii wawe na mtazamo wa kujiajiri na kutengeneza ajira. 

Ni ukweli usiopingika kuwa, leo kuna ajira nyingi sana ambazo ziliandaliwa miaka mingi iliyopita na watu waliojipambanua kuwa ni wabunifu, wadadisi, wanaojituma na wenye uwezo wa kufikiri kwa kina. Chukulia mfano wa mitandao ya kijamii kama vile Twitter na Facebook ilivyoshika kasi miaka ya hivi karibuni. Watu wanaajiriwa kufanya kazi kama wasimamizi wa mitandao hii, watu wanafanya biashara kupitia mitandao, wanajifunza, wanawasiliana kwa urahisi na kwa haraka. Haya yote ni matokeo ya watu wanaojituma. Wanaothubutu wao wenyewe kufanya mambo yaliyo na jita kwao na kwa jamii. 

Wanafunzi wetu tunawaandaa kuwa sehemu ya mabadiliko yatakayoibadilisha Dunia kwa namna chanya? Watu wanaofanikiwa na waliofanikiwa wana tabia ya kujituma bila kukata tamaa. Kama wanafunzi wetu ni wa aina ya kukaa na kuhubiriwa tu, sifa hii muhimu wanafunzi wetu watajifunza lini?

Ni dhahiri kuwa, tunahitaji kuweka kipau mbele kwenye aina ya elimu inayomjengea mwanafunzi utamaduni wa kujibidisha kwenye ujifunzaji wake. Wanafunzi wahame kutoka kwenye mfumo wa ufundishaji unaowafanya kuwa waumini wanaosikiliza mahubiri katika nyumba za ibada. Mfumo unaowafanya wanafunzi kujiona wanahusika moja kwa moja kwenye ujifunzaji wao. Wawaone walimu wao kuwa ni wawezeshaji tu. 

Tunahitaji mfumo unaojenga utamaduni wa kujituma, kujitafutia, kuwa mdadisi, kuvumbua, kuibua mambo mapya na kufikiri kwa kina na kwa tija. Hakuna shaka kabisa kuwa, wanafunzi wa aina hii, wataweza kujiajiri, wataajirika na watatumia maarifa yao vizuri katika mazingira ya kazi na kwenye ulimwengu unaobadilika kwa mambo mengi kila uchao.

Ikiwa tunahitaji kuandaa wanafunzi wanafunzi wa kaliba hii, tunahitaji aina ya ufunsihaji unaofahamika kwa lugha ya Kiingereza kama Inquiry-Based Learning. Sina hakika kama nitakuwa nimetafsiri kwa usahihi wake, ila,  kwa Kiswahili, katika Makala haya, na nyingine zitakazofuata, ninauita mfumo huu kuwa ni  Ujifunzaji wa Kiudadisi.
 
Kuna ushahidi mkubwa wa tafiti unaoonesha kuwa, mfumo huu wa ufundishaji umefaulu kwa asilimia kubwa sana. Kupitia mfumo huu, wanafunzi wanajisikia kuwa sehemu ya ujifunzaji wao wenyewe. Wanapata fursa ya kutatua changamoto hai za jamii wakiwa wanaendelea na masomo yao. Kwa mtazamo huu, wanafunzi wanalewa na kujenga maana pana ya ujifunzaji wao. Hii inakuwa chachu ya kujifunza zaidi na kushiriki kwenye michakato mbalimbali ya ujifunzaji. 

Katika ufundishaji wa aina hii, mwanafunzi hushiriki kutafuta majibu ya kile anachopaswa kujifunza. Majibu hupatikana kwa kufanya utafiti, kuchuguza, kuchambua, kujadiliana na kuwasilisha yale waliyojifunza.  Ujifunzaji huweza kufanyika kwa kusoma vitabu, kutazama video, kutembelea maeneo mbalimbali, kuongea na wataalam husika n.k.

Mwalimu ana wajibu wa kuwapatia wanafunzi maeneo ya ujifunzaji, vifaa na rasilimali nyingine za kuwasaidia wanafunzi kufikia malengo yao kulingana na namna walivyojipanga katika kutatua changamoto inayowakabili.  Mwalimu ana wajibu wa kufanya upimaji na tathmini endelevu ambayo hulenga kufahamu wanafunzi wamefikia wapi, wanakosa nyezo gani na kipi cha kufanya ili kuboresha ujifunzaji wao. 

Katika hali ya kawaida na kwa mazingira yetu ya Tanzania, tunaweza kufikiri kuwa aina hii ya ufundishaji haiwezekani. Tunapozitazama changamoto zilizopo madarasani, kama vile wingi wa wanafunzi na ukosefu wa vifaa vya ufundishaji na ujifunzaji, tunaweza kusema kuwa, ufunsihaji huu hauwezekani, ni mgumu, tusubiri hadi hali itakapotengamaa. 

Mfumo huu unawezekana kabisa. Suala la kwanza ni kubadili mtazamo. Walimu hawana budi kufahamu kuwa, mfumo unaotumika kwa sasa, hauna tija na hivyo kuna ulazima wa kuwafanya wanafunzi wahusike moja kwa moja kwenye ujifunzaji wao. Hata kama mashule yatakuwa kila aina ya nyenzo ya ujifunzaji inayotakiwa, unaweza kushangaa kuwa hata wanafunzi ikawachukua muda kukubali kubadilika. Hii ni kwa sababu ya mazoea na ugumu wa kubadili mtazamo wa namna ya kufanya jambo. Tukiamua tunaweza. 


Katika Makala ijayo, tutaangalia kwa undani Zaidi ni kwa namna walimu wanavyoweza kutumia aina hii ya ufundishaji mashuleni.


Friday, December 30, 2016

Unapenda Kutumia Vitumizi vya Android kwenye Kompyuta Yako? Mfumo Endeshi wa Remix ni Jibu Lako.


                                                Skrinishoti kutoka Tovuti ya RemixOS

Hakuna shaka kuwa ili uifaidi simu yako vizuri, inapendeza sana ikiwa utaweza kuweka vitumizi (applications) unavyovipenda. Ni muhimu kutambua kuwa, aina na wingi wa vitumizi vizuri unavyoweza kuvitumia hutegemea na aina ya Mfumo Endeshi (Operating System) wa simu au kifaa chako. Hii ina maana kuwa, unaponunua simu, ni vyema ukafahamu ni aina gani ya Mfumo Endeshi ungependa kuutumia na ikiwa utakuwezesha kutumia vitumizi unavyovipenda.

Kwa sasa, moja ya Mfumo Endeshi pendwa kabisa wa simu ni Android. Ni dhahiri kuwa, Mfumo Endeshi huu una mkusanyiko wa vitumizi vizuri sana kwa simu. Haishangazi kuona kitumizi fulani kinapatikana kwenye Android lakini hakiwezi kutumika kwenye mazingira mengine kama vile ya Windows na mifumo endeshi mingine. Mara nyingi, kitumizi kikiweza kutumika kwenye Windows, ni vigumu sana kukikosa kwenye mfumo wa Android. Ila, kinyume chake, inawezekana kabisa.

Umekipenda kitumizi fulani cha simu na ukashindwa kukitumia kwa kuwa hakiendani na mfumo wa simu yako? Bila shaka hali kama hizi zimesha kukuta. Unaweza kuona ni kwa namna gani hali kama hizi zinavyokuwa ngumu kukubalika. Unaweza kujuta ni kwa nini ulinunua simu inayotumia mfumo endeshi fulani. Hata hivyo, tukubaliane kuwa, si rahisi kupata simu inayokidhi kila hitaji lako.

Hali kama hii imenikuta mimi. Nimeshindwa kutumia kitumizi cha simu nilichotokea kukipenda kwa kuwa mfumo endeshi wa simu yangu hauruhusu. Kwa sasa, kitumizi hiki kinaweza kutumiwa tu kwenye Mfumo Endeshi wa Android. Bahati mbaya, simu yangu inatumia mfumo wa Windows ambao hauniruhusu kutumia kitumizi hiki. Kwa namna nilivyokipenda, nililazimika kufanya utafiti mtandaoni ili kupata namna ya kuweza kukitumia kitumizi hiki katika mfumo wa windows.

Kama kawaida yangu, nisiyependa kushindwa, hususani linapokuja suala la simu na Kompyuta. Siku zote, nipo tayari kuweka rehani simu/ kompyuta yangu, alimradi nimejaribu kutatua changamoto ya kiteknolojia inayonikabili. Ikibidi kuondoa mfumo uliopo na kuweka mwingine. Katika hali kama hii, simu na Kompyuta hugeuka vifaa vya majaribio. Kwangu si tatizo ikiwa vifaa hivi vitaharibika. 

Nimesoma machapisho na kuangalia video kadhaa za namna ya kuingiza vitumizi vya Android kwenye simu ya mkononi inayotumia mfumo wa Windows. Nimejifunza kuhusu Project Astoria ya Windows ya kusaidia kutumia vitumizi vya Android kwenye simu za mfumo wa windows. Hata hivyo, nimegundua kuwa, Microsoft walishasitisha mradi huu. Nimepitia maelezo kadhaa ya namna ya kuweka vitumizi vya Android katika simu zinazotumia windows. Yapo mtandaoni. Kwa bahati mbaya, sikufanikiwa kwa aina ya simu ninayoitumia. Hata hivyo, sikukata tamaa.

Nilihamia kwenye Kompyuta. Huku nimejifunza namna nyingi sana za kutumia vitumizi vya Android kwenye mfumo wa Windows. Namna hizi kwa kimombo zinaitwa "Android Emulators". Baadhi ya Emulators ni kama vile Blue Stacks ambayo bila shaka ni maarufu sana miongoni mwa watu wengi. Emulators nyingine ni kama vile Manymo, Genymotion na nyingine nyingi ambazo unaweza kuzisoma zaidi hapa.

Shukrani kwa Mradi wa Android X86. Huu ni mradi unaowawezesha watumiaji wa Android kuweka mfumo Endeshi wa Android kwenye kompyuta zao. Hii ina maana kuwa, kwa sasa, unaweza kutumia toleo la Android 6 Marshmallow kwenye Kompyuta yako. MarshMallow ni moja ya matoleo ya android ya hivi karibuni ukiachilia toleo jipya kabisa la hivi karibuni la Android 7.0 Nougat. Unaweza kuingia kwenye You Tube na kuangalia namna ya kuweka Android X86 kwenye Kompyuta yako.

Hata hivyo, kilichonishawishi zaidi kuandika makala haya, ni kukutana na namna nyingine ya kutumia vitumizi vya Android kwenye Kompyuta yako. Namna hii ni ile ya kuweka Remix OS kwenye Kompyuta kama jinsi unavyoweka Mifumo Endeshi mingine.  Remix OS ni mfumo kama ilivyo mifumo ya Windows, Android, Ubuntu, Linus n.k inayokuwezesha kutumia vitumizi vya Android kwenye Kompyuta yako.

Awali, Remix OS  ilifahamika kama Remix OS Player iliyokuwa na Madhumuni ya kuwasaidia wanaopenda michezo ya Android kuchezea kwenye Kompyuta zao. Kwa sasa, kwa kutumia Remix Os, unaweza kufanya chochote ambacho unaweza kukifanya kwenye mifumo mingine kama vile ya Windows, Android n.k. Vitumizi kama vile vya MS Office na PDF vipo. Unaweza kutumia mtandao wa Internet, kutumia WhatsApp, email, kusikiliza mziki na mengine mengi.

Kwa sasa, hii ndio njia muafaka zaidi ninayoiona ikiwa unapenda kutumia vitumizi vya Android kwenye Kompyuta yako.  Angalau, Remix OS imekuwa suluhisho kwa hitaji langu. Bila shaka, inaweza kuwa pia njia mbadala kwako ikiwa huna simu inayotumia mfumo wa Andoid na ungependa kutumia vitumizi vya Android.

Uzuri wa Remix OS ni kuwa, si lazima uiweke (Install) kwenye "Local Disk C". Unaweza kuweka kwenye hifadhi nyingine kama "Local Disk D" na pia kwenye diski mweko (Ubs Flash disk) au kwenye kadi sakima (Memory Card) na ukaitumia pale unapoihitaji. Katika mtandao wa You tube, kuna maelekezo anuai ya namna unavyoweza kutumia Remix OS.

Habari njema ni kuwa, Mradi wa Android X86 na Remix OS wameamua kushirikiana ili kuongeza ufanisi zaidi katika miradi yao. Bila shaka, siku za usoni tunaweza kupata mambo mazuri zaidi. Kila la kheri kwa waanzilishi wa miradi hii, Jide na Huang.

Ninakutakia Mwaka Mpya Mwema wa 2017.






Thursday, October 8, 2015

Elimu inayozingatia uwezo(Competence Based Education): Maana na Misingi yake Mikuu



Matumizi ya TEHAMA ni moja ya njenzo muhimu ya kufanikisha Elimu inayozingatia uwezo mashuleni. Kupitia TEHAMA, wanafunzi wanaweza kujisomea popote na kwa wakati wao huku wakishirikiana na wenzao popote pale walipo. Picha kutoka HakiElimu


Kama nilivyotangulia kuandika katika makala iliyotangualia, ni takribani miaka kumi na ushei tangu elimu inayozingatia uwezo ilipoanza kutumika rasmi nchini Tanzania. Katika kipindi hiki, hakujakuwa na mafanikio ya kuridhisha sana katika ngazi zote za elimu. 

Wanafunzi wengi wanamaliza elimu ya msingi bila kujua kusoma wala kuandika, wanafunzi wengi wanamaliza shule za sekondari wakiwa wamepata madara yasiyoridhisha. Vile vile, vijana wa vyuo vikuu wanamaliza vyuo bila kuwa na stadi stahiki za kukabiliana na changamoto za kukosekana kwa ajira n.k.

Elimu inayozingatia uwezo ilitazamiwa kuwa ingeweza kukabiliana vyema na changamoto hizi za kufeli kwa wanafunzi pamoja na suala la ajira hususani kwa vijana wanaomaliza vyuo vikuu. Lakini, swali la kujiuliza ni kuwa, mfumo huu wa elimu kwa takribani miaka kumi ya uwepo wake, umetendewa haki au tuishie kusema kuwa siyo muafaka kwa mazingira yetu? Walimu wanaufahamu wa kutosha wa elimu hii? Je, ni kweli fikra za walimu na wanafunzi katika ufundishaji na ujifunzaji zinaongozwa na misingi ya mfumo huu? 

Tafiti mbalimbali zilizoangalia matumizi sahihi ya elimu inayozingatia uwezo zinaonesha kuwa mfumo huu bado haujatumika ipasavyo mashuleni na hata vyuoni. Mambo kadhaa yameoneshwa kuwa yanahitajika kufanyiwa kazi. Suala la kwanza ni elimu kuhusu mfumo huu wa ufundishaji na ujifunzaji. Suala la pili ni uboreshaji wa mazingira ya ufundishaji na ujifunzaji. Lengo la Makala haya ni kujaribu kutatua changamoto ya kwanza, hii ya ufahamu kuhusu elimu inayozingatia uwezo. Nitajadili kuhusu maana pana ya elimu hii na misingi yake mikuu mitatu. 

Elimu inayozingatia Uwezo (Competency Based Education) ni nini?
Elimu Inayozingatia Uwezo ni mfumo wa elimu usiozingatia muda ambao mwanafunzi anapaswa kuutumia kujifunza kama kigezo cha kuwa amehitimu masomo bali hujikita kwenye maendeleo ya mwanafunzi kitaaluma kwa kuangalia kama mwanafunzi husika amefikia malengo ya ujifunzaji yaliyokusudiwa au bado hajayafikia. 

Hii ina maana kwamba, muda siyo kigezo cha kumfanya mwanafunzi ahame ngazi moja ya elimu kwenda nyingine au kuhama mada moja kwenda nyingine. Kigezo kikubwa ni kama mwanafunzi amefikia lengo la kujifunza lililokusudiwa. Kama bado, ataendelea kujifunza hadi atakapofanikiwa. 

Kwa mfano, wanafunzi wanaojifunza kusoma na kuandika darasa la kwanza, hawataondoka darasa hilo hadi watakapoweza kusoma na kuandika, hata wakijifunza kwa zaidi ya mwaka mmoja. Wale wanaoweza kusoma na kuandika, wataendelea na ngazi nyingine, hata kama mwaka haujaisha. Huu ndio mfumo wa elimu inayozingatia uwezo kuliko umri au muda alioutumia mwanafunzi kujifunza. 

Bahati mbaya, walimu wengi mbali na kuwa dhana hii bado ni ngeni kwao, lakini pia, ni dhahiri kuwa, kwa mfumo maarufu wa kusoma kwa kuzingatia muda, utekelezaji wa mfumo huu bado una changamoto kubwa ya kuweza kutekelezwa ipasavyo hapa Tanzania. 

Mfumo huu wa elimu una misingi mikuu mitatu. Msingi wa kwanza ni kuwa, mwanafunzi ndiye kiini cha ujifunzaji (Learner-Centric)

Katika msingi huu, ujifunzaji unamlenga mwanafunzi mmoja mmoja (learner-centric). Mwanafunzi anapewa fursa ya kujifunza kwa wakati wake, popote alipo na wakati huo akishirikiana na wenzake kwenye kufikia malengo yake ya ujifunzaji. Mwanafunzi mmoja akifikia malengo yake ya ujifunzaji, haimaanishi kuwa ni lazima kwa wakati huo, wanafunzi wengine wanapaswa pia wawe wamefikia malengo ya ujifunzaji yaliyokusudiwa. Kila mwanafunzi hujifunza kwa wakati wake kulingana na uwezo wake. 

Msingi wa pili wa elimu inayozingatia Uwezo ni ujifunzaji unaozingatia matokeo (Outcome Based). 

Hii ni aina ya ujifunzaji ambayo hujikita zaidi kwenye kuhakikisha mwanafunzi amefanikiwa kupata kile kilichokusudiwa kwenye kujifunza. Siyo kuwa mwanafunzi ameelewa kwa kiasi gani, bali ameelewa au hajaelewa, amefikia lengo au hajafikia lengo. Mwanafunzi hataruhusiwa kuendelea na ngazi nyingine hadi pale kutakapokuwa na ushahidi usio wa mashaka kuwa, alichopaswa kujifunza amekielewa kwa kuzingatia vigezo vilivyowekwa. 

Kwa hiyo, katika mfumo huu, jambo la kwanza kabisa linaloshauriwa ni kuhakikisha malengo mahsusi ya ujifunzaji yanaainishwa kwa ufahasaha na kwa umakini. Pia, kuhakikisha kuwa kuna vigezo madhubuti vya kuonesha kama mwanafunzi amefikia malengo au bado hajayafikia. Hii ni pamoja na kuwa na njia muafaka za upimaji na utoaji wa tathmini ya ufikiwaji wa malengo yaliyokusudiwa kwa wanafunzi. 

Msingi wa tatu wa elimu inayozingatia uwezo ni ujifunzaji unaozingatia mahitaji maalum ya mwanafunzi (Customized Learning). 

Misingi huu una maana kuwa, kila mwanafunzi ana mahitaji yake ya msingi ili kujifunza kwa tija. Wanafunzi wanatofautiana mitazamo, uwezo wa kiakili, uwezo wa wazazi kifedha na hata tamaduni. Kwa hiyo, mazingira ya ujifunzaji ya mwanafunzi mmoja mmoja ni lazima yaboreshwe na kubadilishwa ili yaendane na mahitaji ya mwanafunzi husika (customized learning). Nyezo za kujifunzia, mbinu na mazingira yanapaswa kuendana na matakwa ya mwanafunzi mwenyewe. Hata kile anachopaswa kukisoma, kinapaswa kiendane na matarajio, malengo na machaguo ya mwanafunzi mwenyewe. 

Ukweli ni kuwa, misingi hii ya elimu inayozingatia uwezo bado ni migumu sana kuitekeleza katika mazingira ya Tanzania. Angalao msingi mmoja tu wa mwanafunzi kuwa kiini cha ujifunzaji ndio unaotekelezwa. Hata hivyo, ni kwa kiasi kidogo sana.

Ili kufikia vyema malengo ya kumfanya mwanafunzi kuwa kiini cha ujifunzaji wake, moja ya nyenzo muhimu sana ni matumizi ya TEHAMA kwenye ufundishaji na ujifunzaji. Tanzania bado tupo nyuma sana. Vitabu havitoshelezi, shule nyingi hazina miundombinu rafiki kama ya umeme na kadhalika. Hali hii bado inapelekea wanafunzi kutumia fursa chache zinazopatikana mahali Fulani tu kuhakikisha wanajifunza, muda wa kuhitimu ukifika, wote watahitimu, walioshindwa kufika malengo yao na wale waliofikia malengo yao ya kujifunza. Na hapa, dahana ya usawa katika kujifunza inakuwa imepotea.

Hata hivyo, hadi sasa, kuna juhudi kubwa nchini Tanzania zimeshafanyika na zinazoendelea kufanyika kuhakikisha wanafunzi wanafikiwa walipo katika kupata elimu kupitia TEHAMA. Baadhi ya makampuni binafsi na taasisi za serikali kama vile Ubongo Kids,  Edmodo (Chuo Kiuu cha Dodoma), elimu popote (Uhuru One) na wengine wengi wameshafanya kazi nzuri ya kuhakikisha elimu inapatika popote alipo anayependa kujifunza.